विपदको बेला एनआरएनए एकद्वार प्रणालीबाट हुन सक्छ प्रभावकारी सहयोग

फडिन्द्र भट्टराई

तिब्बती क्षेत्रबाट आएको भिषण बाढीले नेपालका रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखालगायत जिल्लाका नदी तटीय क्षेत्रमा बितण्डा मच्चाएको छ । यकिन धनजनको क्षति विवरण आउँ बाँकी नै छ । प्रारम्भिक रिपोर्टहरुलाई हेर्ने हो भने सयौंको संख्यामा देशी विदेशी मान्छेहरु बेपत्ता भएका छन् भने अरबौंका संरचनाहरु ध्वस्त भएका छन् । यस्तो दुखद र अकल्पनीय घटनाले संसारभर बस्ने गैरआवासीय नेपालीहरु पनि विक्षिप्त भएका छन् ।

नेपालमा कुनै बिपत आईपर्दा होस् वा कुनै दुखको समयमा होस् नेपाल दुख्दा आफ्नो मुटु अमिलो पारेर सामान्यीकरणको प्रार्थना गर्ने र आफ्नो हैसियत अनुसारको सहयोग गर्ने प्रवासी नेपालीहरुको नियती जस्तै बनेको छ ।
हिजोको यो घटनालाई मेडियामा पिछा गर्दा आँखा नरसाउने प्रवासी नेपालीहरु सायदै होलान भन्दा अतिसयुक्ति नहोला । यस्ता घटनाहरु हेरिसकेपछी कसरी म पनि यसमा सहयोग गर्न सक्छु भन्ने पहिलो प्रश्नले उनीहरुलाई घोच्न शुरु गरिहाल्छ ।

संसारका हरेक जसो देशमा बस्ने नेपालीहरु संस्थागत तथा व्यक्तिगत जुनसुकै रुपमा भएपनि सानो ठुलो सहयोग गर्न चाहन्छन । यो दुखद घटना पछि मेरो मनमा जन्मिएको प्रश्न पनि यहि हो सहयोग त गर्ने तर कसरी र कुन रुपमा गर्ने ।

एउटा त संयोगले नेपालमै भएको अवस्था वा अनुकुल भए भौतिक रुपमै स्थलगत सहयोग पुर्याउनु उत्तम हो । यो विकल्प सबैलाई सरल र सहज नहुने भएकोले आर्थिक सहयोग मार्फत आत्मसन्तुष्टि लिएर बस्ने बाहेकको कुनै बिकल्प हुदैन । अब आर्थिक सहयोगको लागि को वा कुन संस्था मार्फत कसरी गर्ने भन्नेमा अन्योल पनि देखिन्छ । नेपालको वर्तमान अवस्थाले हामीहरु सबैलाई असैह्य पिडा भएको छ । अब विदेशबाट गर्न सकिने भनेको आर्थिक सहयोग नै हो । तर यो कसरी र कताबाट गर्ने भन्नेमा अन्यौल देखिन्छ।

सरकारले एक द्वार प्रणाली मात्रै भनेको छ जुन सान्दर्भिक नै छ । हामीहरु प्राय धेरै जसो संघ संस्थामा आवद्द पनि छौं । यता बेलायत तिर पनि धेरै संघ संस्थाले सहयोग संकलन गर्न शुरु गरेका छन् । जसरी गरे पनि त्यहि कोषमा रकम पुग्ने हो । एउटा व्यक्तिले फरक फरक संस्था मार्फत पटक पटक सहयोग गर्ने कुरा सम्भव हुदैन । तसर्थ संघ संस्थाहरुले यो कुरा मनन गर्नु पर्छ जस्तो लाग्छ । सहयोग प्राय सबैले आ आफ्नै ढंगले गर्ने नै छन् । संस्थागत दवाव भन्दा पनि जसरी गर्छन उनीहरुलाई स्वतस्फुर्त छाडिदिनु पर्छ जस्तो लाग्छ । तथापी एनआरएनका सबै रास्ट्रिय समन्वय परिषदहरुले आ आफ्नो देशका संघ संस्था संग समन्वय गरेर आईसीसी मार्फत एक द्वार रुपमा सहयोग पठाउन सके उल्लेख्य हुने थियो ।

नेपाल सरकारले एक द्वार सहयोग प्रणालीको कुरा गरिरहेको परिप्रेक्ष्यमा सरकारको आपतकालीन कोषमा रकम सिधै जम्मा गर्नु स्वाभाविक पहिलो बिकल्प हुन् सक्छ । संगसंगै गैरआवासीय नेपाली संघ मार्फत सहयोग गर्नु प्रार्थमिक र वैकल्पिक बाटो हुन् सक्छ ।

बेलायतमा मात्रै दर्जनौ सक्रिय नेपाली संघ संस्थाहरु क्रियाशील छन् । उनीहरुले एकल वा संयुक्त रुपमा यस्ता अवस्थाहरुमा जीवन्त नेपालमा सहयोग पुर्याउदै आएका छन् । संसारका ८० भन्दा बढी देशहरुमा एनआरएन राष्ट्रिय समन्वय परिषदहरु छन् । यी सबै मिलेर केन्द्रिकृत रुपमा अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषद मार्फत सहयोग पुर्याउन सके मात्र यो सहयोग उल्लेख्य बन्न सक्छ ।

यसरी गरिने सहयोग वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा एनआरएन मार्फत नै गर्नु उपयुक्त हुने विचार मेरो मनमा लागेको छ । तर त्यस्तो वातावरण भने बनिरहेको देखिदैन । यो भनिरहदा म के पनि उल्लेख गर्न चाहन्छु भने म आफै वर्तमानमा एनआरएनको साधारण सदस्य बाहेक कुनै पदाधिकारीको रुपमा भने आवद्द छैन ।विगत समयका एनआरएन भित्रको झैँ झगडा देख्दा दिग्दार लाग्ने तपाईहरु मध्येको म पनि हुँ ।

आखिर नेपाल सरकारको निती अनुसार एकद्वार प्रणाली भनिसकेपछि छुट्टा छुट्टै आफै सहयोग सामाग्री किनेर पुर्याउने सम्भावना न्यून देखिन्छ । यो सन्दर्भमा सरकारलाइ सहयोग त पुग्छ तर संस्थागत अथवा व्यक्तिगत रुपमा देखिने वा चिनिने अवस्थाको अभिलेखीकरणको कुनै महत्व हुदैन । अर्कोतर्फ एनआरएन मार्फत सहयोग संकलन भयो भने एकमुष्ठ रुपमा बिदेशमा बस्ने नेपालीहरुको सहयोग उल्लेख्य रहने अवस्था हुन्छ ।

हिजो मात्रै एनआरएन आईसीसीले ५ करोडको सहयोग घोषणा गरेको र सहयोग सामाग्री सहित झन्डै दुई दर्जन पदाधिकारी र सचिवालय कर्मचारीहरु प्रभावित क्षेत्रमा पुगिसक्नु भएको देखिन्छ जुन सराहनीय कदम हो हो । साच्चिकै यसको समन्वय केन्द्रिकृत रुपमा गर्न सक्ने हो भने यहि अवसरमा पचासौं करोड सहयोग नेपालमा पठाउन सकिन्छ । जब जब एनआरएनको नागरिकता लगायतको मुद्दाको प्रसंग उठछ तब तब यो संघको नेपाल प्रतिको योगदानको प्रश्न पनि संगै तेर्सिने गरेको छ । एनआरएनले आपसी किचलोको बावजुत पनि बिगतमा नेपाललमा धेरै सहयोगी हातहरु फैलाएको छ जुन सदैव छाँयामा पर्ने गरेको छ । कतिपय वास्थामा विवादहरु निम्तिएका छन् भने कतिपयले पारदर्शिताको प्रश्न पनि उठाउने गरेका छन् ।

एनआरएनको काठमाडौं सचिवालय यो मामिलामा अनुभवी पनि छ । आन्तरिक विवादको बावजुत एनआरएन आफैसंग कर्मचारी र स्वयंसेवकको दस्ता नै खडा छ । सरकार संगको संवादमा एनआरएन आफैले पनि यस्ता सहयोगको परिचालन गर्न सक्छ । भूकम्प, कोभिड लगायतका अवस्थामा काम गरेको अनुभवका आधारमा पनि म यो कुरा गर्न सक्छु ।

तर एनआरएन झगडाको तमासा धेरैपटक हेरिसकेका प्रवासी नेपाली हरु ‘ह्या’ एनआरएन भन्दै कपाल कन्याउने अवस्थामा छन् । अहिले पनि चोईटिएर बसेका समुह समुहहरु आ आफ्नै स्वार्थ छन । कसले क्रेडिट लिने भन्नेमा होडबाजी हुने गर्दछ ।

तथापी दुख र पिपदको समयमा एकवद्द हुने नेपालीहरुको बानि जस्तै हो । असन्तुष्ट समुहहरु पनि एक ठाउमा आउने र त्यस्तो वातावरण बनाउने अर्को समुहको जिम्मेवारी हो । म स्वयंले प्रक्रियागत रुपमा हेर्ने बाहेक कुनै समुहको पक्षपोषण गर्ने गरेको छैन । तरपनि एउटा निश्चित कालखण्ड सम्म यो संघको महत्व छ र रहन्छ पनि । टुटेर फुटेर त्यो गन्तब्यमा पुग्न पनि सकिदैन ।

तसर्थ सबै सबैले यसको महत्वबोध गरेर जन्मभूमि नेपाल घाइते भएर छटपटाई रहेको बेलामा एकताबद्ध भएर सबैको बिश्वास लिएर मलम पट्टी गर्ने कुरामा सद्बुद्धि पलाआोस् । सबैजना एक ठाउमा आएर देशलाई दुखेको बेलामा सहयोग गरौँ । यो र त्योको बहानामा पन्छिने काम नगरौ । नेपाल देशको जय होस् ।

–लेखक एनआरएनए यूके पूर्व महासचिव हुन्।