शनिबार, जेठ १, २०७८
18:27 | २३:१२

थलिएको बेलायती अर्थतन्त्र गति लिने बाटोमा

अर्थव्यवस्थापनविद विकलचन्द्र आचार्यको टिप्पणी

विकलचन्द्र आचार्य फ्रेब्रवरी ७, २०२१

कोरोना भाइरस विरुद्ध खोपको सफलता देखिएका कारण गत वर्ष देखि थलिएको बेलायतको अर्थतन्त्रले चांडै आफ्नो गति लिनसक्ने संकेत देखिएको छ । हालसम्म एक करोड ११ लाख जनालाई खोप दिइएको छ । बैंक अफ इंगल्याण्डको पछिल्लो प्रक्षेपण अनुसार बेलायतको कुल ग्राहस्थ उत्पादन (जीडीपी ) सन् २०२१ मा पाँच प्रतिशतले बढ्ने आँकलन गरिएको छ । बेलायतमा भइरहेको लकडाउनले गर्दा यस वर्षको पहिलो चौमासिकमा जीडीपी चार प्रतिशतले गिरावट आएपनि यसपछि अर्थतन्त्र उल्लेख्य वृद्धि हुने पनि बैंकले जनाएको छ । खोपको प्रभावकारिताले कोभिड नियन्त्रण प्रयासमा गरिएको लकडाउन नियम हट्ने र जन स्वास्थ्य सरोकारको आधारमा आर्थिक गतिविधि निर्भर हुने अपेक्षा छ ।

कोरोना भाइरसका कारण बेलायतको अर्थतन्त्र अरु विकसित देशहरुको तुलनामा बढी प्रभावित छ । गत वर्षको अप्रिल देखि जुनको त्रैमासिकमा बेलायतको अर्थतन्त्र अहिले सम्मको रेकर्ड २१ प्रतिशतले गिरावट भएको थियो । महामारी नियन्त्रण गर्न ढिलो कदम चालिएको, ज्यादा अर्थतन्त्र सेवा क्षेत्रमा फैलिएको र मानिसमा अन्यत्रभन्दा बढी त्रास देखिएकाले यस महामारीमा युरोपेली मुलुक बेलायतले सबैभन्दा ठूलो मानवीय तथा आर्थिक क्षति ब्यहोरेको छ ।

गत वर्ष लकडाउन शुरु भएदेखि बेलायतीहरुले करिब १२५ अर्ब पाउण्ड वचत गरेका र कोभिडको नियम हटेपछि सो रकम खर्च गरी अर्थतन्त्रलाई गति दिने विश्वास पनि बेलायतको केन्द्रीय बैंकले गरेको छ । गत वर्ष बेलायतको अर्थतन्त्र १० प्रतिशतले संकुचन भएको छ । यसलाई मध्यनजर गर्दै बैंक अफ इंग्ल्याण्डले ब्याजदार शून्य दशमलव १ प्रतिशत कायम राखेको छ । बैंकले अर्थतन्त्रलाई उत्साहित पार्न मात्रात्मक सहजता (क्वान्टिटेटिभ इजीङ) अन्तर्गत ८९५ अर्ब पाउण्ड बराबरको सम्पत्ति किन्ने योजना कायम राखेको छ ।

कोभिडको नयां रुप आएर खोपले काम नगरे र लकडाउनको अवस्था आए बेलायतको ब्याजदर ऋणात्मक (नेगेटिभ) हुन सक्ने आँकलन पनि गरिएको छ । ऋणात्मक ब्याजदर लागू गर्न बेलायती बैंकहरुलाई सबै कागजपत्र तयार पार्न छ महिना लाग्ने बैंक अफ इंग्ल्याण्डले बताएको छ । ऋणात्मक ब्याजदरले पैसा वचतमा राख्नेलाई शुल्क लगाई लगानी गर्न उत्प्रेरित गर्नु मुख्य उद्देश्य हो । बैंकले बेलायतको यस वर्षको अन्तिमसम्म ७ दशमलब ७५ प्रतिशतसम्म पुग्ने तथा सन् २०२२ मा मात्र जीडीपी कोभिड १९ भन्दा अगाडिको अवस्थामा रहने विश्वास गरेको छ ।

विकलचन्द्र आचार्य

कोभिड १९ का अलावा ब्रेक्जिटले ब्यापारमा पारिरहेको असरलाई मध्यनजर गरी लामो समयको आधारमा बेलायतको अर्थतन्त्र ३ दशमलब २५ प्रतिशत गिरावट हुने प्रक्षेपण पनि बैंकले गरेको छ । कोभिड १९ का कारण बेलायत सरकारको आर्थिक वर्षमा (अप्रिल २०२० देखि अप्रिल २०२१) ३९४ अर्ब पाउण्ड ऋणभार हुने बेलायतका सरकारी निकायले जनाएका छन् । यो रकम दोश्रो विश्वयुद्धपछि सबैभन्दा धेरै ऋण हो । कोभिड १९ नभएको भए यहि आर्थिक वर्षमा ५५ अर्ब पाउण्ड मात्र ऋणभार हुने आँकलन थियो ।

यस वर्ष कोभिड १९ महामारीबाट बच्न र अर्थतन्त्रको प्रभाव रोक्न बेलायत सरकारले २८० अर्ब पाउण्ड खर्च गरेको छ । यसमध्ये रोजगारी कायम राख्न ७३ अर्ब पाउण्ड छ । महामारीबाट प्रभावित भइ रोजगारीमा असर परेको ब्यक्तिलाई बेलायत सरकारले पाइरहेको तलबको ८० प्रतिशत दिने योजना (फर्लो) कायमै छ । बेलायती स्वास्थ्य सेवालाई थप १२७ अर्ब पाउण्ड कोभिड १९ विरुद्ध लड्न तथा ६६ अर्ब पाउण्ड ब्यवसायको सहयोगका लागि ऋण तथा अनुदानमा खर्च गरिएको छ । बेलायत सरकारको राजस्व यस आर्थिक वर्षमा १०० अर्ब पाउण्डले गिरावट आउने छ । लकडाउनले गर्दा आम्दानी कर, मुल्य अभिवृद्धि कर तथा अन्य करहरुमा गिरावट आउने छ । यस्तो अवस्थामा तत्काल कोभिड १९ महामारी अन्त्य भएपनि भविष्यका केही वर्षहरुमा बढी खर्च र कम राजस्व संकलन भई ऋणभार बढ्ने क्रम जारी रहने छ । बेलायत सरकारका लागि आगामी दिनहरुमा आर्थिक वृद्धिदर, कर तथा ऋणभारबीच सन्तुलन राखी आर्थिक अनुशासन राख्नु पर्ने चुनौती थपिएको छ ।

सरकारले लगानिकर्ताहरुसंग पैसा सापट लिन्छ । लगानिकर्ता भनेको ब्यक्ति, कम्पनी, पेन्सन फण्ड, विदेशी सरकार जसले बेलायत सरकारलाई पैसा सापटी दिई बोण्डहरु खरिद गर्छन् । बोण्ड भनेको भविष्यमा ब्याजसहित तिर्ने प्रतिज्ञा हो । बैंक अफ इंगल्याण्डले खर्च र लगानीका लागि ठूलो मात्रामा बोण्ड किनिरहेको छ जसलाई मात्रात्मक सहजता भनिन्छ । हालैका बर्षहरुमा बेलायत सरकारले न्यून ब्याजदरमा ऋण लिंदै आएको छ । हाल १० वर्षका लागि बेलायत सरकारले शून्य दशमलब ३२ प्रतिशतले ब्याज तिर्छ ।

आधुनिक समयमा बेलायतको अर्थतन्त्रमा यस्तो अकष्मात गिरावट भएको थिएन । औधोगिक क्रान्ति यता देखिको समयमा यसरी बिना चेतावनी आएको स्वास्थ्य संकटले जन्माएको आर्थिक क्षतिको पूरा विवरणको हिसाबकिताप गर्न केही वर्ष लाग्नेछ । कोभिड १९ को पूर्ण चपेटामा अझै रहेको बेलायती अर्थतन्त्रले कुन मोड लिने हो भन्ने कुरा भाइरसको अरु स्वरुप कसरी जान्छ र हाल विकसित खोपले काम गर्छन् गर्दैनन् भन्नेमा निर्भर रहनेछ ।

(लेखक आचार्य लन्डनस्थित अर्थव्यवस्थापन विज्ञ हुन्)

प्रतिक्रियाहरू

सम्बन्धित सामग्रीहरू